Repository path: workshop/translations/hafez-darad/source.md · rendered 2026-09-09

Source — «حافظ» غزل ۱۲۴ and غزل ۱۱۸, both radif دارد

Witness: Ganjoor, Qazvini–Ghani text of the Divan of Hafez, https://api.ganjoor.net/api/ganjoor/page?url=/hafez/ghazal/sh124 and .../sh118, fetched 2026-08-29 (S232). Public domain (Hafez, d. c. 1390). Raw JSON preserved at runs/RS-20260829b-inversion-price/source_raw.json and .../sh118.json.

Selection rule, frozen before either poem was read. From the frozen 495-ghazal census (runs/RS-20260829-radif-hands/census.json), take the ghazals whose radif is the lexical transitive verb داشتن in a finite third-person form (دارد, "has") — the cell framework/v0.2 §7.41.1 withdrew from impossibility on Payne's hath — of length exactly nine bayts, not among the 28 odes Leaf 1898 translated, and take the two lowest-numbered. That is sh118 and sh124. Nothing about either poem was known at selection but its radif, its bayt count and its qāfiya list.

Why this cell and not another. §7.41.5 established that a radif which is a light verb whose object is the qāfiya (غارت کرد = made a plundering) crosses into English with no inversion at all — so a کرد ghazal cannot price an inversion, because it does not require one. دارد does: in both poems every qāfiya is an indefinite noun standing as the direct object of "has", so English word order puts it after the verb and the radif can stand last only if it is moved before it. This is exactly Payne 1901's move, coded at RS-20260829-radif-hands §4.

غزل ۱۲۴ — nine bayts, ten rhyming positions, qāfiya in -ābī

آن که از سُنبُلِ او، غالیه تابی دارد        باز با دلشدگان ناز و عِتابی دارد
از سَرِ کُشتهٔ خود می‌گذری همچون باد        چه توان کرد؟ که عمر است و شتابی دارد
ماهِ خورشید نُمایَش ز پسِ پردهٔ زلف         آفتابیست که در پیش سَحابی دارد
چشمِ من کرد به هر گوشه روان سیلِ سرشک      تا سَهی سَروِ تو را تازه‌تر آبی دارد
غمزهٔ شوخِ تو خونم به خطا می‌ریزد           فرصتش باد که خوش فکر صوابی دارد
آب حَیوان اگر این است که دارد لبِ دوست     روشن است این که خِضِر بهره سرابی دارد
چشمِ مخمورِ تو دارد ز دلم قصدِ جگر          تُرک مست است مگر میلِ کبابی دارد
جانِ بیمارِ مرا نیست ز تو روی سؤال          ای خوش آن خسته که از دوست جوابی دارد
کِی کُنَد سویِ دلِ خستهٔ حافظ نظری          چشمِ مستش که به هر گوشه خرابی دارد

Qāfiya, in order of rhyming position: تابی · عتابی · شتابی · سحابی · آبی · صوابی · سرابی · کبابی · جوابی · خرابی — a curl · a reproach · a haste · a cloud · water · a rightness · a mirage · a roast · an answer · a ruin. Ten indefinite nouns, every one the direct object of دارد.

غزل ۱۱۸ — nine bayts, ten rhyming positions, qāfiya in -ām

آن کس که به دست جام دارد          سلطانیِ جَم مُدام دارد
آبی که خِضِر حیات از او یافت      در میکده جو‌ که جام دارد
سررشتهٔ جان به جام بگذار          کاین رشته از او نظام دارد
ما و مِی و زاهدان و تقوا           تا یار، سرِ کدام دارد
بیرون ز لبِ تو ساقیا نیست         در دور، کسی که کام دارد
نرگس، همه شیوه‌های مستی           از چشمِ خوشت به وام دارد
ذکرِ رخ و زلف تو دلم را           وردی‌ست که صبح و شام دارد
بر سینهٔ ریشِ دردمندان            لعلت نمکی تمام دارد
در چاهِ ذَقَن چو حافظ ای جان       حُسنِ تو دو صد غلام دارد

Qāfiya: جام · مدام · جام · نظام · کدام · کام · وام · شام · تمام · غلام — a cup · continually · a cup · order · which · desire · a loan · evening · complete · a slave. The metre is short (hazaj musaddas), so the hemistich is roughly half the length of sh124's — deliberate, and it is why the two poems are kept: the same grammatical manipulation is made in two line-lengths.

Two positions in sh118 are not simple direct objects and are recorded as such before any English was written: به وام دارد (bayt 6) and صبح و شام دارد (bayt 7) put an adverbial, not the object, immediately before the verb — the object of both sits in the first hemistich. They are coded ADV in the frozen item table and the coding is used.

Copyright

Hafez is public domain. No copyrighted text is stored here; no published English rendering of either poem was consulted at any point before the rendering was frozen (see dependence-note.md).